{"id":1242,"date":"2026-11-16T18:03:00","date_gmt":"2026-11-16T16:03:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/?p=1242"},"modified":"2026-11-17T13:12:48","modified_gmt":"2026-11-17T11:12:48","slug":"nova-piv-paso-malantauen","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/2026\/11\/nova-piv-paso-malantauen\/","title":{"rendered":"Nova PIV, pa\u015do malanta\u016den"},"content":{"rendered":"<p>Estis <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/blogo\/?p=511\">\u0135us anoncita<\/a> la oficialigo de la nova versio (nomata 2026+) de la Plena Ilustrita Vortaro, kaj la tradicia adreso <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/\">https:\/\/vortaro.net\/<\/a> jam enhavas la novan eldonon, kun la modifoj faritaj de la nova skipo gvidata de Bertilo Wennergren.<\/p>\n<p>Mi devas diri ke mi ne \u015datas \u011din, kaj konsideras ke \u011di reprezentas pa\u015don malanta\u016den la\u016d kelkaj kriterioj.<\/p>\n<p>Mi devas klarigi ke mi ne estas lingvisto, des malpli leksikografo, kaj mi parolas kiel simpla uzanto de la lingvo. Mi do ne eniros en la motivojn por fari \u015dan\u011dojn nek en aspektojn de difinoj kaj similaj teknika\u0135oj. Pri tio certe aliaj pli kompetentas. Sed iuj \u015dan\u011doj kontra\u016das mian lingvosenton, kaj foje mian politiksenton. Kaj kelkaj la\u016d mi e\u0109 kontra\u016das la filozofion kaj tradicion de SAT, la eldonanto de la verko.<\/p>\n<p>La ripro\u0109ojn mi elmontris jam en <a href=\"https:\/\/www.liberafolio.org\/2025\/10\/14\/nova-piv-estos-pli-ilustrita-kaj-unuavice-reta\/#comment-12479\">komento<\/a> al la nova\u0135o en Libera Folio kiu anta\u016d unu jaro anoncis iujn \u015dan\u011dojn. Mi ripetas ilin kaj disvolvas iom pli la argumentojn.<\/p>\n<p>Unue pri lingva aspekto: la nova konsidero de multaj vortoj kiel senperaj radikoj, kiam ili kundividas partojn kun aliaj vortoj, kaj povus esti facile analizeblaj kiel kunmetitaj vortoj, nur \u0109ar ili tro similas nacilingvajn ekvivalentoj. Kiel mi skribis tie, tiu kriterio \u201ckreos amason da novaj sennecesaj radikoj, kaj malpliigos la flekseblecon kaj vortkreemon de la lingvo. En la nuna PIV [do en la anta\u016da], apendicito estas tre precize analizebla kiel <a href=\"https:\/\/2020.vortaro.net\/#apendicito_kd\">apendic+ito<\/a>, kaj esperantistoj bone konscias ke <a href=\"https:\/\/2020.vortaro.net\/#-it_kd\">-it-<\/a> estas ja medicina sufikso por indiki inflamon, kiu povas uzita anka\u016d en figura senco senprobleme kun aliaj radikoj, e\u0109 for el medicino. Same etnologio estas klare komprenebla kiel etn-+ologio. Denove -ologio estas tre produktiva sufikso, kiun mi vidis uzata sen\u011dene en neseriozaj kuntekstoj. E\u0109 la konservativa Re\u011da Akademio de la Hispana Lingvo inkludas la sufikson -ol por indiki la formadon de alkoholoj, e\u0109 se en la hispana (same kiel en Esperanto) plej multaj devenas rekte el la latina a\u016d alilingva formo. Mi ne komprenas kial en la nova PIV aperas -ol kiel sufikso por <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#-ol_kd\">grupo de muzikaj tonoj<\/a> kaj ne por la \u0125emiaj signifoj. La fleksebleco de Esperanto neniom gajnos el tia rigideco.\u201d<\/p>\n<p>Nun, vidante la novan version, oni almena\u016d inkludas <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#-olog_kd\">-olog<\/a>, sed oni markas \u011din kiel evitinda, kaj oni sisteme inkludas \u0109iujn kunmeta\u0135ojn kiel proprajn radikojn. E\u0109 Esperantologo kaj Esperantologio aperas kiel simplaj radikoj! Mi scivolas kiu estas la etimologia origino de tiuj du vortoj, el kiuj lingvoj ili devenas. Kiel mi komentis en tiu artikolo, mi mem kreis kombina\u0135ojn kun \u2013ologo, en <a href=\"https:\/\/bitoteko.esperanto.es\/xmlui\/handle\/11013\/22\">alia verko<\/a>, kaj mi trovis ke mi inventis nenion strangan (en Libera Folio H\u00e8ctor Al\u00f2s <a href=\"https:\/\/www.liberafolio.org\/2025\/10\/14\/nova-piv-estos-pli-ilustrita-kaj-unuavice-reta\/#comment-12484\">mencias<\/a> plurajn aliajn ekzemplojn)<\/p>\n<p>Kaj tiu ne estas la sola ekzemplo, tute ne. Vidu la saman atentigon \u0109e <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#-ik-_kd\">\u2013ik-<\/a>. Oni malkonsilas vortojn tiom normalajn jam en Esperanto kiel informadiko kaj komputiko!<\/p>\n<p>Kurioze, nun tiu mia ekzemplo pri apendicito aperas kiel sola radiko, sed apendicektomio ne, \u0109ar oni konservis supozatan radikon ektomio, kiu fakte en aliaj lingvoj estas ja sufikso (ekz. en <a href=\"https:\/\/dle.rae.es\/-ectom%C3%ADa\">la hispana<\/a>) kaj e\u0109 en Tekstaro aperas nur kiel kombina\u0135o kun aliaj radikoj. Ni trafas la paradokson ke en PIV aperas mamektomio (kiel kombina\u0135o) sed ne mamito, kaj vazektomio (en tiu \u0109i kazo, kurioze, kiel radiko) sed nek vazito nek vaskulito. Eble prave, kondi\u0109e ke oni agnoskus ke \u2013ito estas produktiva sufikso (certe pli ol \u2013ektomio), kaj do ne necesus listigi \u0109iujn itojn (inflamojn). <\/p>\n<p>Kaj komparu la kazojn de la neoficiala sed \u0109ie trovebla sufikso <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#-i-_kd\">\u2013i-<\/a>. Nun oni eliminis la aliajn signifojn, kiel \u0109e diplomato-diplomatio, mikroskopo-mikroskopio, ktp, kiuj en la anta\u016da versio aperis sub la sama kapvorto.<\/p>\n<h3>Gentoj kaj aliaj inventa\u0135oj<\/h3>\n<p>Kaj tiel mi venas al mia dua argumento. La nova PIV lan\u0109is militon kontra\u016d la sufikso \u2013i aplikata al landoj, regionoj kaj aliaj teritorioj, kontra\u016d la \u0109iama kriterio de la eldoninto de la verko, SAT. Fakte, post la \u0135us menciita forigo de aliaj signifoj, nur <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#-i-_kd\">restas<\/a> tiu de \u201clandnomoj surbaze de gentoj\u201d (sed tamen plu aperas Esperantio, kaj multaj aliaj teritorioj kiuj ne estas landoj, kaj nomoj kiuj ne venas el gentoj\u2026 sed pri tio poste). Kaj oni markas kiel <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/klarigaj_notoj.html#i-malrekomendoj\">malrekomendata<\/a> la uzon de landoj surbaze de aliaj radikoj, kiel Meksikio, Luksemburgio, kaj similaj. Mi ne komprenas kial tio estas evitinda. Ni havas bonan ilon, delonge uzatan de la komunumo, por krei nomojn de landoj kaj aliaj teritorioj, e\u0109 se mi koncedas ke \u011di ne estas \u0109iam oportuna, kaj do ne deviga; kial oni malkonsilas al ni uzi \u011din, se ni trovas tion oportuna?<\/p>\n<p>Sed plej frapa estas la prioritato donata al la arkaika sufikso \u2013uj-. Mi ne tute kontra\u016das ties uzon, sed estas klare ke, e\u0109 se Zamenhofa, la plejmulto de nunaj esperantistoj nur escepte utiligas \u011din. Sed ni scias ke la nova skipo, kaj \u0109efe \u011dia kunordiganto, favoras tiajn arkaika\u0135ojn\u2026 pardonu, ili preferas diri <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#ar%C4%A5aika_kd\"><em>ar\u0125aika\u0135ojn<\/em><\/a>, e\u0109 se dume la lingvo evoluis en alia direkto. Nun \u2013ujo estas la prioritata formo, aperanta unue (almena\u016d ili ne kura\u011dis forigi la formojn en \u2013io), a\u016d ofte sole en difinoj.<\/p>\n<p>Anta\u016d longe mi jam <a href=\"https:\/\/www.delbarrio.eu\/2008\/09\/mi-ne-plu-nomos-min-hispano.htm\">verkis<\/a> pri tiuj unuaj provoj revivigi la sufikson \u2013ujo. Mia argumento fakte ne estas \u0109efe lingva, sed koncernas la fokusi\u011don pri gentoj.<\/p>\n<p>Kaj nun la novan PIV atingis pinton de absurdeco. Oni decidis ke por pravigi la vorton Hispanujo, indas krei <em>hispanan genton<\/em>. Nome, rigardu la novan difinon de la radiko hispano. En la \u011disnuna PIV 2020, hispano estas simple <a href=\"https:\/\/2020.vortaro.net\/#hispano_kd\">civitano de Hispanio<\/a>. En PIV 2026+ tiu signifo konservi\u011das en alia vortumo (\u201cano de Hispanujo\u201d), sed kiel ne\u0109efa. La <a href=\"https:\/\/vortaro.net\/#hispano_kd\">unua signifo<\/a> estas \u201cano de la \u0109efa gento de Hispanujo, parolanta la hispanan lingvon\u201d. Tio estas absurda: neniu tia gentano agnoskas sin tia. Nenio unuigas la hispanparolantojn de Hispanio, kaj diferencigas ilin disde aliaj hispanianoj, tiom ke oni konsiderus ilin <em>gento<\/em>. Hispanaj naciistoj povus konsideri kiel sian genton (se ili uzus tiun terminon) la tutan originan lo\u011dantaron de la regno, eble, sed certe ilia bazo ne estus tiu difino de PIV.<\/p>\n<p>E\u0109 la ekzemplo (zamenhofa), kiu en la vortaro ilustras tiun sencon, estas dubinda: nenio montras ke la rolulo kiu \u201csalutis la belan virinon\u201d apartenus al tiu gento; plej probable tiam oni ja parolis pri gentoj en Hispanio, kaj certe estus la religio, kaj ne la lingvo, kio apartigus ilin inter si. Kaj en <a href=\"https:\/\/tekstaro.com\/t?nomo=la-rabeno-de-bahharahh&#038;id=ce107&#038;serchesprimo=%5Cb%5BLl%5Da%20hispano%20salutis%20la%20belan%20virinon%5Cb#ce107\">la rakonto<\/a> ne \u015dajnas ke tiu juda rolulo estus hispano en genta senco.<\/p>\n<p>Sama \u015dan\u011do okazis \u0109e portugalo, \u0109e greko, \u0109e franco (\u0109u vere iu scias kiu estas \u201cla \u0109efa gento de Francujo\u201d?). Tamen ne \u0109e italo a\u016d bulgaro (kiuj nur estas anoj de la lando) a\u016d turko (kiu estas sole ano de gento), dum aliaj (rumanoj, andaluzoj&#8230;) \u015dan\u011dis sian karakteron, mi tute ne scias kial.<\/p>\n<p>Nu, mi ne ripetos la argumentojn. Kiel mi <a href=\"https:\/\/www.delbarrio.eu\/2008\/09\/mi-ne-plu-nomos-min-hispano.htm\">tie<\/a> skribis, la tuta duobla sistemo, kiun Zamenhof sentis sin devigita krei, estas ka\u0109o, kiun ni devus forlasi. Iam mi esperis ke la kombino de la \u011deneraligo de io simila al la uzo de \u2013io, plus la forigo de la uzo de gentoj por nomi landojn, kondukus al io pli facila, pli simpla kaj pli justa. La nova PIV elektis reveni al arkaikaj formoj, al sistema uzo de preskribaj esprimoj, al la malhelpo al kunmetado kaj aliaj formoj de libereco en la kreivo de vortoj, al la \u0109efrolo de gentoj, e\u0109 se inventitaj. \u011ci estas pa\u015do malanta\u016den.<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estis \u0135us anoncita la oficialigo de la nova versio (nomata 2026+) de la Plena Ilustrita Vortaro, kaj la tradicia adreso https:\/\/vortaro.net\/ jam enhavas la novan eldonon, kun la modifoj faritaj de la nova skipo gvidata de Bertilo Wennergren. Mi devas diri ke mi ne \u015datas \u011din, kaj konsideras ke \u011di reprezentas pa\u015don malanta\u016den la\u016d kelkaj [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[22,14,61],"class_list":["post-1242","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogo","tag-lingvoj","tag-naciismo","tag-sat"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1242"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1250,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions\/1250"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.delbarrio.eu\/blo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}