Arĥivoj / Archivos de » naciismo «

Kiu komprenas la okcidentan politikon en Sirio?

26 Mayo 2013 18:47

Dum tiuj ĉi lastaj tagoj ĉefpaĝis terura novaĵo el la civila milito en Sirio, kie militulo fortiras kaj mordas la koron de malamiko. Kio surprizis iujn en Eŭropo estas ke la aŭtoro de tiu krimo estis unu el la bonuloj. Nome, komandanto de unu el la grupoj apogataj de la okcidentaj potencoj. Ĉu ekzistas iu, kiu tion komprenas?

Eble oni povus diri, ke ĉi tiu estas sovaĝa, nekontrolita unuopulo, ne reprezentanto de la opozicio. Povas esti, sed eĉ se oni forgesas tiun ĉi epizodon, ŝajnas al mi ke la tuta koncerna politiko de Usono kaj Okcidenta Eŭropo, kun la kompliceco de Israelo, aspektas sensencaĵo. Ŝajnas, ke ni lernis nenion de la fiaskoj kaj eraroj de la invado de Irako: la etna purigado, la apero de simile aŭtoritatemaj povoj, la kresko de religiaj maltoleremoj, la ekonomia katastrofo, la socia diseriĝo. La samo okazas en Sirio, kun la apogo de tiuj kiuj devus scii pli bone. La unuan fojon oni povus argumenti pri nescio, nun ne plu.

Ke la solaj kiu profitos el la situacio estos la fundamentistoj, tio estas apenaŭ debatinda. Kaj ne diru al ni, ke temas pri apogo al demokratio: ĉi tiu argumento estas nedefendebla, kiam la ribeluloj estas armitaj de la ĉegolfaj monarkioj, kaj speciale de la registaro de Arabio, la plej subprema reĝimo el la mondo (kaj kiun mi tute rifuzas nomi Saud-Arabion, same kiel mi konsiderus absurde ke Hispanio estus konata kiel Burbona Iberio).

Mi ne volas lekcii homojn, kiuj certe konas pli bone la tutan areon, sed almenaŭ mi povas diri ke neniu devus esti surprizita. Je la komenco de la konflikto mi mem komentis en tiu ĉi blogo pri la graveco de etnismo, kaj antaŭanoncis la danĝerojn de la tiam komenciĝinta konflikto, baziĝinte sur la sperto de similaj situacioj. La duon-monarkia reĝimo de Asad tre certe estas subprema, sed ĝi ne povas esti simple neglektata, sendepende de la komplekseco de siria socio.

Mi ankaŭ ne kuraĝas proponi solvojn, pro la sama kialo, kvankam mi suspektas ke la iniciatoj de la ĉina kaj rusa registaroj estas en ĉi tiu kazo multe pli realismaj ol tiuj el la eŭropanoj, kiuj ŝajne estas gvidataj de la inercio agi simple kiel apogi de la politiko de Usono, dum tiu ĉi simple deziras aserti sian gvidan statuson. En la fino mi suspektas ke ĉio ĉi estas nur grandega ŝakludo, kie ĉefrolas kalkuloj rilate Iranon, petrolon kaj aliajn similajn aspektojn, dum la siria popolo estas ludata kiel nura marioneto.

Iam ni okcidentaj civitanoj devus reagi, kaj klare demandi al niaj gvidantoj: ĉu ne estas alia vojo?

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Comentarios desactivados | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Eŭropa Kontraŭfaŝisma Manifesto

7 Marzo 2013 19:35

Eblas jam legi rete la version en Esperanto de la ĵuse diskonigita Eŭropa Kontraŭfaŝisma Manifesto. Temas pri iniciato lanĉita je eŭropunia nivelo, sub la elano de la koalicio Syriza, devenanta el lando, Grekio, kie novnazia movado, Ora Tagiĝo, sukcesis enradikiĝi en la politika panoramo, kaj minace antaŭeniras. La Manifesto, kaj la Movado kiun oni organizas ĉirkaŭ ĝi, estis ĝis nun pli diskonigita en Hispanio, kie ĝi prezentiĝis publike antaŭ kelkaj tagoj, en centra madrida kulturcentro (la sama kie ni plurfoje legis pecojn de Donkiĥoto en Esperanto), kaj kun la apogo de kelkaj sufiĉe konataj intelektuloj kaj politikaj aktivuloj.

Mi taksas la iniciaton treege grava. Kiel mi jam plurfoje komentis en tiu ĉi blogo (ekzemple tie ĉi, sed ĉefe en la hispanaj blogeroj), antaŭvidebla konsekvenco de la nuntempa eŭropa ekonomia krizo estos la rifuĝo en la grupon, la kresko de naciismo kaj rasismo, kaj la morala mizero. Logoo de la Kontraufashisma ManifestoEn batalo de ĉiuj kontraŭ ĉiuj, la grupo donas forton, eĉ se longperspektive la rezulto estos katastrofo por la tuta socio. Necesas do pretigi ilojn por haltigi tiujn tendencojn kaj direkti la koleron de la subpremitoj kontraŭ la verajn kulpulojn, kiuj certe ne estas tiuj kiujn novnazioj akuzas. Ke tion oni provas fari eŭropskale des pli dankindas kaj aprobindas, ĉar nur je kontinenta nivelo la agado montros adekvatan forton.

Mi nur havas unu kritikon al la iniciato, almenaŭ al la maniero kiel oni prezentis ĝin en Hispanio: la movado devas esti vere popola, kaj gvidata de la subprematoj mem. Lanĉi ĝin sub la publika bildo de grupo de intelektuloj montriĝos miaopinie grava strategia eraro. Fakte, la granda altiro de la novfaŝismo direktiĝas ĝuste al la plej malalta tavolo de la laboristoj kaj aliaj popolanoj, al kiuj oni promesas protekton en la grupo. En pluraj landoj, estas tiuj subprematoj, kiuj nutras la rangojn de la ekstremdekstraj partioj, en subita ŝanĝo de politika sinteno, eble ĉar ili pensas ke la iamaj progresemaj partioj, sindikatoj kaj movadoj tro fokusiĝis en flankajn alternativajn postulojn, kaj forlasis la lukton por soci-ekonomia justeco. Ili do ne sentos sin speciale reprezentitaj de kontraŭfaŝisma movado, se ili interpretas ke temas pri afero de intelektuloj kaj mezklasanoj.

Ĉiukaze, tiu kritiko direktiĝas nur al la maniero en kiu oni prezentis la movadon en unu aparta lando. Restas tempo por ke la organizota movado alprenu alian bildon, kaj la lastaj provoj en diversaj landoj ŝanĝi la politikan panoramon prezentas multajn ŝancojn por renovigi la politikan panoramon, kaj specife la kontraŭfaŝisman lukton. Mi ne konas la planojn por diskonigi la iniciaton en aliaj urboj, sed mi pensis ke Esperanto ja povas ludi rolon en tiu kunordigo, kaj specife en la havigo al ĝi de tiu popola desuba perspektivo. Jen kial mi proponis tiun tradukon, kiun la retzorgantoj rapide akceptis, kaj jen kial eblas nun eĉ rekte aliĝi al la kampanjo rekte sub tiu esperanta versio. Nur mankas ĝin pli disvastigi. Ĉar se esperantistoj ne emas lukti kontraŭ naziismon, kiu tion farus?

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Comentarios desactivados | Aŭtoro / Autor: Tonyo



La scienco naciista

27 Mayo 2012 17:08

Certe legantoj eksterhispaniaj jam legis kaj pli-malpli konas pri la ekonomiaj problemoj en tiu ĉi lando. Alta senlaboreco, precipe ĉe junuloj, forta deficito, bankaj riskoj, ĝenerala prihakado de la ŝtataj buĝetoj, ktp. Plejmulto certe legis pri diversaj popolaj protestoj, kiuj fariĝis sufiĉe amasaj antaŭ kelkaj tagoj, pro la datreveno de la movado konata kiel la 15-M (pro la protestoj de la 15-a de majo pasintjara) aŭ la “indignuloj” (se vi sekvas min en Tŭitero, vi jam scias ke eĉ esperantistoj kunpartoprenis)

Eble kelkaj demandas sin kial homoj protestas se jam klaras ke necesas buĝetaj reformoj. La publikaj institucioj suferas pro grandaj ŝuldoj, kaj do devus entrepreniĝi reduktado de la elspezoj. Ĉu eble hispanianoj ne konscias pri tio?

Mi deziras tie ĉi defendi la tezon, ke ne Hispanio travivas ekonomiajn problemojn, sed ke suferas (la) individuaj hispanianoj.

Ekonomiko estas stranga scienco, kiu miaopinie tro fokusiĝas pri nacioj kaj ŝtatoj. Unue mi akceptu ke temas pri scienco. Mi havas dubojn pri tio kiam mi legas tekstojn, precipe analizojn kaj prognozojn, de ekonomikistoj en gazetaro kaj publikaj paroladoj, sed mi pretas koncedi ke veraj ekonomikistoj ne tiom simpligas aferojn kiel tio aspektas en la amaskomunikiloj. Kion mi tamen plurfoje observis estas ke ĝi estas naciista scienco.

Ne nur en tiaj publikaj medioj, sed eĉ en pli specialiĝintaj verkoj, ilia ĝenerala fokuso, kiu ofte aperas tiel banala ke ili eĉ ne rimarkas ĝin, estas la teritoria kaj administra organizado. Ili ja povas studi la efikojn sur la individuojn, sed la veran mezuron de ilia sukceso konsistigas la rezulto de la kolektivaj variabloj. Se la ĝenerala ekonomia kresko de la lando estas sufiĉe granda, apenaŭ gravas ke la diferencoj ene de la komunumo plivastiĝis aŭ ne.

Mi pretas akcepti ke plejmulto ne faras tion pro ia perversa kialo. Simple, tio sencas en multaj okazoj. Kaj mi ankaŭ ne neas ke en komplikaj socioj, kie ŝtato havas fortan influon en la ekonomio (kion mi cetere favoras), la ĝenerala publika bonfarto dependas de komunaj politikoj. Sed fokusigo en tiaj tutŝtataj aŭ naciaj aŭ regionaj vidpunktoj, kaŝas la dividon ene de la lando, kaj la relativan suferon de ties civitanoj.

Do, mi estas jam laca legi pri la problemoj de Grekio, pri la karaktero de la italianoj, pri la sufero de Portugalo. Por alilandanoj tio estas pli facila, ĉar tio forigas demandojn pri aliaj kaŭzoj, kaj maskas la riskojn super propra lando. Do, ne mirindas ke eĉ en Hispanio multaj homoj uzas tian argumentadon por alies problemoj, kaj mi legas similajn frazojn en eksterhispaniaj gazetoj, retejoj kaj forumoj, kiam ili komentas pri problemoj en mia lando.

Tamen, mi rifuzas paroli pri la problemoj de Hispanio, kiam mi senpere konstatas ke la problemoj falas tute malsimetrie super ĉiujn hispanianojn. Ekzemple: nuna registaro entreprenis kampanjon por redukti la elspezojn dediĉatajn al instruado kaj sanservoj. Tiu hakado falis sur la publikajn buĝetojn, sed neniel tuŝis la subvenciojn ricevatajn de la privataj servoj, kio nun multe fortigas tiun veton por privata edukado, tute subvenciata laŭ nuna sistemo, kaj dominata de katolikaj institucioj. Mi povus multigi la ekzemplojn, sed jen la lasta skandalo kiun ni suferas: la helpo al banko, antaŭe ŝparkaso privatigita, kiu pli ol duobligas la ŝparojn atingitajn en tiuj publikaj servoj.

Ĉiuj civitanoj de Hispanio konscias pri la ĝeneralaj problemoj. Ankaŭ la kaŭzo estas relative klara: la troa fokusigo dum lastaj jaroj en konstrua sektoro, kiu tro ŝveliĝis, super prudenta mastrumado. Sed eĉ se ĉiuj akceptas neceson alfronti kelkajn komunajn minacojn, multajn komencas ĉagreni la evidenta maljusteco de la relativaj postuloj falantaj super la civitanojn. Dum plejmulto el ni regule kaj honeste pagas niajn impostojn, la homoj kiuj fraŭdis dum lastaj jaroj estas pardonataj kondiĉe ke ili pagu pli malgrandan elcentaĵon. Dum reduktiĝas la sociaj helpoj por malriĉuloj, la elspezoj de la Reĝa kortumo preskaŭ restas senŝanĝaj (kaj la indigno povas eĉ kreski kiam ni ekscias pri la skandala konduto de la tuta familio, inklude de la ĉasado de elefantoj en rezervejoj de Bocvano!)

Jen kial, malgraŭ konscio pri la ĝeneralaj problemoj, ne mankas protestoj. Eĉ pli: por mi estas surprize ke la protestado ĝis nun estas relative milda. Parte pro timo, aŭ pro neklara konscio pri eblaj solvoj, aŭ pro divido inter la suferantoj, aŭ pro manko de socia organizado, aŭ pro la mildigo de la suferado danke al la forta familia teksaĵo ĉilanda, estas surprize kiom pacaj la manifestacioj estis ĝis nun, kaj kiom malmulte minacaj ili montriĝis por la aŭtoritatoj. Sed mi suspektas ke tiu indignado estas kaŝata de la surfaco, kaj povus eksplodi per ajna subita fajrero.

Fakte, unu el la kutimaj manieroj de la aŭtoritatoj dampi la ĝeneralan malkontenton estas plikreskigi la naciistan, patriotisman aŭ simple grupisman tendencon. Se vi kulpigas la grekianojn, vi jam havas propekan kapron. Tie ĉi en Hispanio, ne mankas reciproka kulpigo de centra registaro al regionoj,  aŭ inverse, aŭ de unu regiono al alia. Lastatempe, subtenantoj de la centra registaro eĉ provis trovi patriotismajn temaron, revivigante aferojn kiel sopiro al reakiro de Ĝibraltaro, aŭ kulpigo al eksterlandaj komunikiloj. Kelkfoje iuj tavoloj provas kanaligi la ĉagrenon kontraŭ la enmigrintojn, bonŝance ĝis nun kun malmulta sukceso, sed mi suspektas ke, kiel okazis en Grekio, oni provos tion intensigi. Ĝis nun, ĉiuj ĉi manovroj ne montriĝis aparte sukcesaj, sed ili ankaŭ ne ĉesas.

Ĉiukaze, atentu pri la estontaj okazaĵoj. Ĉar la eksplikoj pri nacioj kaj ŝtatoj estas nur kurteno, kaj tre probable tiaj problemoj povas atingi individuojn en viaj landoj, eĉ se ili ankoraŭ ne alvenis al vi, dum la grandriĉulojn ĉiulandajn apenaŭ tuŝos la politikoj entreprenitaj de iliaj lakeoj en registaroj. Tiam tutmonda kunbatalado necesos.

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (1) | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Denove pri -io kaj -ujo

23 Octubre 2011 12:36

En la debato kiun Jorge Camacho kaj Renato Corsetti havis en pasinta Kongreso en Eskorialo, pri kiu mi jam komentis antaŭe, okazis amuza momento, utiligita por la video resumanta la kongresajn erojn. En iu momento Renato asertis ke ambaŭ konsentas pri diversaj lingvaj aspektoj de Esperanto, kaj specife pri la uzo de la sufikso -ujo, por krei landnomojn. Ĝuste tiam mi atentigis ke… mi malkonsentas.

Sed mi prenis tre serioze mian rolon kiel moderiganto, kaj do preferis ne plu konduki la diskuton al tiu temo. Fakte, la debato neeviteble tro longe fokusiĝis sur la t.n. neologismojn (pri kiu ankaŭ mi preferis ne multe esprimi mian opinion, kiun vi povas trovi en mia eseo “La normala lingvo”), kaj iom malpli ol dezirinde pri la movado, kaj do mi lasis la aferon tie estingiĝi.

Sed mi revenas nun. Mian vidpunkton mi jam longe komentis en alia teksto de mia malnovstila blogo. Sed mi deziras reveni ne nur ĉar eble iuj ne legis ĝin, sed ankaŭ ĉar la ŝanco revenis post la intervjuo al Renato en Radio Vatikana (specife en tiu ĉi mp3-a dosiero, post minuto 7), en kiu li denove eksplikas sian pledon por uzo de ujo por la nomo de landoj. La argumentado ŝajnas al mi tiel ĥaosa, ke finfine mi supozas ke li nur konvinkas konvinkitojn.

Unue, li asertas ke Zamenhof fakte proponis komence sistemon simplan, en kiu la nomoj de ĉiuj loĝantoj devenas el la nomo de la lando. Ĝuste tio kion mi defendas! Sed poste li estis konvinkita de eŭropaj parolantoj trempitaj de naciismo por kiuj tio estis tro avangarda. Nu, mi ne scias ĉu tiu unua propono estis historie vera, sed mi ja antaŭe citis liajn vortojn (en la ĉiam konsilindaj Lingvaj Respondoj) ke iam ni revenos al sistemo en kiu la etneco ne plu gravos:

“Pli aŭ malpli frue venos eble la tempo, kiam ĉiuj Eŭropaj landoj ricevos nomojn neŭtrale geografiajn”

Sed ĉefe, la ekspliko de Renato montras per preskaŭ nur du frazoj kian kaĉon ni havas en la sistemo. Jen en minuto 7:25 li diras ke en la sistemo kun -ujo la loĝanto loĝas en la lando kaj en 7:45 li tion eksplikas per la frazo Germano en Germanujo, sed tuj sekve li memorigas ke homoj kiuj loĝas en Rusujo povas ne esti rusoj, sed rusujanoj. Nu, se la ĉefa pledanto por sistemo laŭdire simpla ne kapablas ekspliki ĉu ĉiuj loĝantoj de Rusujo estas aŭ ne rusoj, estas evidente ke la vorto nur respegulas mondpercepton kiun ni devus forlasi tuj, almenaŭ en memproklamita internacia neŭtrala lingvo.

Mi simple diras Rusio por la lando kaj rusianoj por la loĝantoj (ĉiuj). Ekzistas krome la rusa lingvo kaj ruslingvuloj (aŭ simple rusuloj, se necese). Sed temas pri du malsamaj radikoj (rus- kaj rusi-), evidente kun rilato etimologia, sed ne geografia kaj neniel politika, kiel mi insistis aliloke.

Pli simple, pli juste, pli neŭtrale kaj pli internacie. Eĉ Renato kaj Jorge devus tion agnoski.

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (2) | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Demokratio kaj etna purigado

25 Septiembre 2011 23:20

Dum lastaj monatoj, en la pritraktado de la pordemokratiaj movadoj kaj revolucioj en la araba mondo, unu afero aperis foje en la novaĵoj, sed plejofte kiel marĝena kaj simple bedaŭrinda flankefiko: la mistraktado de minoritatoj. Tamen, ŝajnas al mi ke temas pri kerna konsekvenco, kies neglekto povas konduki al malbona kompreno de la fenomeno, kun negativaj efikoj se mise pristudata.

Oni emas pensi ke por minoritatoj, ĉu etnaj, religiaj aŭ eĉ klasaj, diktaturoj efikas negative, kaj ke moderna kaj demokratia reĝimo solvas konfliktojn pli efike. Mi suspektas ke tre ofte la inverso estas ĝuste vera. Diktaturoj povas mastrumi tiajn konfliktojn, eĉ se per maljustaj rimedoj, tiel ke ili ne alvenas al la surfaco, kio ne signifas ke ili longtempe solvas ilin. Tamen, demokratio, kiel regadsistemo de la majoritato, ja povas forte damaĝi la anojn de minoritatoj, kaj provoki la akrigon de la konfliktoj, foje ĝis la rando de malaperigo de tiuj tavoloj.

Jam diversaj aŭtoroj rimarkigis ke la naciismo, kaj eĉ la nacioj, kontraŭe al ofta misreprezentado, estas fenomeno moderna, ofte ligata al la fortigo de la civila socio, la partopreno de la amasoj en la socia vivo, kaj la kreado kaj fortigo de la demokratioj. Tiu estigo de nacioj estas la emocia parto foje bezonata en la kreado de moderna socia strukturo. Kelkaj analizoj publikigitaj ekzemple de la sociologo Ernest Gellner fascine priskribas kaj analizas tiun teorion.

Jen kial foje la demokratiigo kaŭzas la homogenigon de la socio, malaperigante la forte fasonatajn diferencojn en lingvoj, moroj, religioj, ktp, kaj ofte kreante unu solan komunan tradicion. En multaj kazoj tio okazas per pli malpli pacaj metodoj, sed en aliaj kazoj aperas tiu abomeninda fenomeno, la etna purigado.

Alia sociologo, Michael Mann, verkis antaŭ nelonge libron en kiu li aludis tiun fenomenon, jam en la titolo per la nomo: “La malhela flanko de la demokratio” kiel li konsideras la etnan purigadon. De li mi prenis tiun unuan ideon, ke tre ofte ĝuste la demokratio povas kaŭzi aŭ pligravigi la konsekvencojn de tiu etna aŭ religia konflikto. Kaj do, ke la fenomenoj kiujn ni vidis kaj vidas lastatempe en la araba mondo ne estas flankaj efikoj, sed tre antaŭvideblaj problemoj kiujn regantoj kaj studuloj devas konsideri.

Nigruloj enprizonigitaj en LibioNi tion povis konstati tre videble en Irako, kie la falo de la sekulara kaj naciista diktatoro tuj estis sekvita de etnaj alfrontiĝoj kaj ĉie disvastigataj etnaj purigadoj. Ni povas tion rimarki en la persekutado al la koptoj en Egiptio, pligravigita post la falo de la reĝimo de Mubarak, aŭ en la murdoj kaj forĉasado de nigruloj kaj tuaregoj en Libio. Tiu ĉi lasta terorado estas ofte konsiderata en la gazetaro kiel bedaŭrinda sed flanka konsekvenco de la revolucio, sed mi suspektas ke temas pri io pli profunda.

Mi blogas pri tio, eĉ ne estante specialisto pri la fenomeno, ĉar mi suspektas ke necesus bona analizado de ĝi, en la mastrumado de krizoj kaj revolucioj, por eviti tro simpligajn kaj naivajn apogojn al protestaj movadoj. Mi certe apogas revoluciojn kondukontaj al pli malferma partopreno de la amasoj, precipe kiam la reĝimo antaŭ tre multe da tempo frustris ĉiujn esperojn pri laika kaj universalisma regado, kaj estas trempitaj en korupto kaj kamarileco. Sed mi komprenas ekzemple la situacion de Sirio, kiam oni rimarkas ke gravaj tavoloj de la socio ne estas tiom entuziasmaj pri la t.n. demokratia movado, kiom oni foje rimarkigas al ni. Tre probable homoj apartenantaj al la minoritatoj kiel la alavitoj, la kurdoj aŭ la kristanoj prave timas ke regado de la majoritato alportos neniun bonon al ili. Mi ofte miras kiel facilanime la registaroj en Usono kaj Eŭropa Unio neglektas la tre antaŭvidindan eblecon ke post simpla falo de la nuna reĝimo, la kristanoj, multe pli abundaj kaj tradiciaj ol oni konscias en Okcidento, povus sperti sorton tre similan al tiu kiun nun suferas iliaj irakaj kolegoj, grandparte forpelataj el lokoj kie iliaj prauloj loĝadas de antaŭ dumilo da jaroj.

Simpla demokratio estas nenia garantio de solvado de konfliktoj, kiam la historio estas kompleksa kaj la disvolvo de socia stabileco ne estas garantiata.

Ion similan mi timas pri alia iom alispeca kazo: la sendependiĝo de Suda Sudano. Mi denove miras pri la entuziasmo kiun tiu evento levis en la publika opinio, kaj pri la neglekto de la gravaj danĝeroj, kiujn oni facile povas antaŭvidi. Ial la splitiĝo de lando, konforme al rasaj kaj religiaj linioj estas konsiderate de multaj, kaj speciale de la okcidenta meza klaso, tiel infektita de la etnismo, kiel bona afero. Mi tamen estas multe pli skeptika. Mi bone komprenas ke la antaŭa situacio ja povus esti neeltenebla, kaj mi povas akcepti kial mem la loĝantoj de la suda teritorio trovis tiun kiel la solan akcepteblan solvon. Sed mi taksas tion kiel granda fiasko kaj kiel grava minaco.

Fiasko evidenta, ĉar ne tiu estis la solvo antaŭvidata eĉ de la iama ĉefgvidanto de la sendependiga movado John Garang (vidu pri ĉio ĉi la multe pli klerajn kaj detalojn artikolojn en la esperanta eldono de Le Monde Diplomatique fare de Marc Lavergne kaj Gérard Prunier). Sed ĉefe ĝi estas minaco, kiun oni facile povas antaŭvidi, konsiderante la precedenttojn. Oni kompreneble lasis minoritatojn, iamajn aŭ novajn, en la novaj ŝtatoj (kiu lando eliranta el secesio estas unuetna?), oni lasis dubojn pri la landlimoj, oni fortigis la apartecon, por fari la procezon pli neevitebla. Ni jam vidis kio okazis kaj plu okazas post la divido inter Pakistano kaj Barato (kiun mi konsideras la plej granda katastrofo kaj malfeliĉo en la mondo post la Dua Mondmilito, kaj kies miskonsekvencojn ni ankoraŭ ne ĉesis observi), kaj eĉ pli proksime, en la iam same salutata divido inter Etiopio kaj Eritreo (kiun mi jam komentis iam kiam mi konsideris tie ĉi mian ofte nekomprenatan oponon al la sendependeco de la Okcidenta Saharo). La demokratio kaj la kreado de novaj ŝtatoj ne nur ne estas garantio de paca disvolviĝo, kaj pli ofte ĝi havas malajn konsekvencojn.

Nu, mi mi ja ŝatus erari, almenaŭ pri la proksima estonto de la Sudanoj. Mi ne sufiĉe bone konas la surlokan situacion kaj ne specialiĝas pri la temo. Eĉ pli, mi nun devas konfesi ke mi nur parte legis la libron kiun mi menciis, “La malhela flanko de la demokratio”. La kialon mi eksplikas pli detale en mia hispanlingva blogo: la versio kiun mi havigis al mi en mia denaska lingvo, estis tiel aĉa ke mi sentis min devigita forlasi ĝin post la unua ĉapitro (tiu estas bedaŭrinde tro ofta fenomeno, kiun mi tie diskutas pli longe: ke la libroj pri ne-fikcio bezonas du tradukantojn: unun specialiĝintan pri la lingvo kaj alian pri la enhavo, kion tre malofte eldonejoj emas favori, por eviti aldonajn kostojn, kaj do tiaj libroj mulfoje esti tute nelegeblaj). Do, povas ja okazi ke mi iom misreprezentas la opinion de la aŭtoro, aŭ eble li ne sufiĉe praviginde defendas sian vidpunkton. Tion mi dubas, sed ĉiukaze mi povos pli forte scii kiam mi legos la originalon, kion mi certe faros ne malbaldaŭ.

Sed mi almenaŭ esperas ke mi semis iajn dubojn, pri aferoj kiujn oni lastatempe tro ofte emas simpligi. Ke etnismo ne estas facile solvebla simple per demokratio, nek per secesio. Eble se ni konscias pri tio ĉi, ni kapablos disvolvi taktikojn por mastrumi konfliktojn pli pace. Ĉu ne por tio ĉiam batalis Zamenhof?

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (3) | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Reala demokratio ankoraŭ ne

23 Mayo 2011 22:46

Post la antaŭa blogero, en kiu mi rakontis pri la popolaj movadoj antaŭ la regionaj kaj municipaj en Hispanio, mi ŝuldas pluan informon, ĉefe ĉar la rezulto konfirmis la plej nigrajn aspektojn kiujn mi menciis (iom heziteme) en la lasta paragrafo. Kontraŭe al diversaj esperoj, mia ĉefa konkludo estas ke en epoko de krizo, la patriotismo fariĝas la lasta rifuĝo.

Se vi legas el ekster Hispanio, eble vi jam legis la bazajn rezultojn: aplombe venkis la konservativa partio, kaj sinkis la reganta socialista partio. Tio ĉi ne estas surprizo, kaj oni ja povas aserti ke la nuna registaro tute meritis la punon.

Sed por mi pli signifoplenaj estas aliaj zorgigaj signoj. Rasista partio akiris ankoraŭ tre minoritatajn sed kreskantajn apogojn en la popolaj urboj de Katalunio. La patriotuloj, tio estas la plej naciista koalicio proksima de ETA, fariĝis la dua forto en Eŭskio, kaj la unua en ties teritorio Gipusko. Relative nova hispannaciista partio plifortigis sian bazon en Madrido. Diversaj popolistaj kandidatoj ricevis bonajn rezultojn en Asturio aŭ Kordovo. Kaj eĉ ene de la konservativa partio, ĝenerale ju pli ekstrema la kandidato, des pli apogata.

Evidentiĝis ke la junula movado tre malmulte ŝanĝis la ĝeneralajn tendencojn, krom por profundigi la punon al la reganta partio. Fariĝas ankoraŭ pli malklare kiel daŭrigi la elanon, ĉu per daŭrigo de la kampadoj aŭ per ŝanĝo de la taktiko, kaj mi denove timas (kiel mi diris en tiu antaŭa teksto), ke ne maleblas iom ĥaosa kaj deprimiga fino.

Mi tamen plu pensas ke ĉiukaze la klopodo estas pozitiva. Necesas peti pli realan demokration, ĉar la alternativo estas la kresko de la aŭtoritatemuloj. Kiel ni ĵus povis konstati.

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (4) | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Ĉu povas reveni la kontraŭjuda maltoleremo?

12 Marzo 2011 19:33

NOTO: La sekva artikolo aperis en la numero de januaro-februaro 2011 de la revuo de SAT “Sennaciulo”, en dosiero pri “Toleremo ĝis kia grado”. Mi publikigas ĝin senŝanĝe, nur aldonante kelkajn ligojn. Eble tro longa por blogo, sed, nu, jen avantaĝo de revuoj: ke oni legas la tutan artikolon.

Antaŭ kelkaj semajnoj mia filinjo konsultis kun mi iujn dubojn pri sia alproksimiĝanta mezlerneja ekzameno pri historio, pri la mondaj okazintaĵoj en la 20-aj kaj 30-aj jaroj de la pasinta jarcento, dum la tiutempa ekonomia krizo, kaj ŝi komentis:  kiom tio ĉi similas al la nunaj okazintaĵoj, kiel terure, ĉu ne? Kaj, jes, mi tiam pensis ke eble ŝi iom pravis.

Nu, ni en evoluintaj landoj ne havas hiperinflacion, nek amasan mizeron en la stratoj, nek risko de milito, sed oni ja trovas kelkajn komunajn trajtojn. La ĉefa kiu aperis evidenta en la lernolibro, estis la angoro antaŭ kolapso de sistemo kiun oni ne bone komprenas, la rifuĝo en sian grupon (ĉu etnon, nacion aŭ ŝtaton), kaj la kulpigo al eksteraj kolektivoj, kiujn oni povas igi propekaj kapoj de la ĝenerala malbono. Antaŭ okdek jaroj tiaj povus esti la judoj, nun oni ĝenerale preferas eksterlandanojn, enmigrintojn aŭ etnajn malplimultojn. Sed ŝajnas al mi ke denove judoj povas esti adekvata celo de la maltoleremo se la cirkonstancoj tion postulas. Eĉ se la judoj estas nur simbolo.

La nuna ekonomia krizo kiu trafas grandan parton de la evoluinta mondo dum la lastaj malmultaj jaroj ne tiom malsamas disde tiuj de aliaj epokoj, kaj eĉ de fenomenoj jam priskribitaj en la Komunista Manifesto de antaŭ pli ol 150 jaroj. Ĝi estas tipa kapitalista krizo, okazigita de la avidemo kaj de la akumuliĝo de kapitalo. Naiva maldekstra teoriulo emus do pensi ke la solvo alvenos pere de la batalado por alia sistemo, kaj la puno de la kaŭzantoj de tiaj mizerigoj.

Ekzistas tamen alia risko, kiun oni spertis jam en la pasinto: ke en epoko de krizo kaj necerteco, la malfortuloj serĉos rifuĝon en siaj similuloj, kaj ke la kolektiva universalista sento estos anstataŭigata de etnaj, naciaj aŭ eĉ rasaj kaj religiaj maltoleremoj.

Ekzemploj de tiaj fenomenoj en Eŭropo estas la bonaj rezultoj inter tradiciaj laboristaj tavoloj de partioj kreitaj sur ksenofobiaj platformoj, kaj la perdo de influo de maldekstraj partioj, kaj moderaj kaj pli radikalaj. En Usono la fenomeno de la fifama “Tea Party” sukcesis profiti de la indigno de membroj de malaltaj klasoj kontraŭ la sistemo, kaj kanaligi ĝin kontraŭ la registaro, sen tuŝi la sistemon mem. Se la sistemo estas tro abstrakta nocio, eble oni povas ĝin bildigi per io pli konkreta, kaj tio povas esti grupo pli videbla, kiel minoritatoj aŭ eksterlandanoj. Aŭ eĉ tute nevidebla, kiel la judoj.

Cionismo kaj kontraŭjudismo

Min ĉiam indignis la oftaj deklaroj de israelaj aŭtoritatuloj, pravigante la rasismajn agadojn de ties registaro, per la akuzo ke kritikantoj de la cionismo estas kontraŭŝemidoj. Evidente, ambaŭ konceptoj, kontraŭcionismo kaj kontraŭjudismo, tute ne ekvivalentas, kaj mi mem postulas la rajton kontraŭi la ekziston de juda ŝtato, kaj samtempe defendi la rajtojn de la judaj individuoj kie ajn ili troviĝas.

Do, mi ĝenerale konsideris tiajn kulpigojn kiel alibioj por persisti en aĉaj politikoj. Kiel oni povas esti kontraŭjuda en okcidento, se oni tre malofte vidas judojn, identigeblajn kiel tiaj? Sed tamen tio ne estas vera obstaklo.

Permesu ke mi tion montru per la ekzemplo de Hispanio, kies regantoj forpelis judojn antaŭ pli ol kvincent jaroj, kaj kie la nura kontakto de ĝiaj civitanoj kun judoj en la lastaj jarcentoj okazis per la libroj aŭ per la predikoj de pastroj. Sekve, en Hispanio, tradicie la judoj estis rigardataj el vidpunkto kvazaŭ mita. Oni foje atentis la kulturan flankon, kie ne mankis pozitivaj bildoj, ĉefe pro la plua ekzisto en alilandaj urboj de kolektivoj parolantaj la ladinan judhispanan lingvon [1], iun varianton de la hispana kun mezepokaj trajtoj, kiu altiris la simpation kaj foje apogon de kulturaj elitoj, sed plejofte la vidpunto de la amaso estis religia, ĉar parto de la katolika grego konservis ian rifuzon bazitan en malnovaj antaŭjuĝoj. Sed kiel oni povas atribui al judoj politikan rolon, se ili havis neniun influon en la tuttaga vivo?

Nu, tio ne malhelpis dum la tridekaj jaroj de la pasinta jarcento ke parto de la dekstra inteligentularo parolis pri judframasona konspiro, kiu fariĝis dum la unuaj jaroj de la frankismo oficiala doktrino, kaj ke foje oni trovis kontraŭhebreajn agadojn, eĉ se tio havis nur simbolan efikon. Nur kiel malgranda ekzemplo: la esperantista esploristo Xavier Margais montris antaŭ nelonge ke la polico kaj la hispaniaj diplomatoj esploris pri la eksterlandaj partoprenantoj en la SAT-kongreso en Valencio en 1934, timante la alvenon de judoj fuĝintaj el Germanio.

Tia simboleco povas orienti pri similaj okazaĵoj kiuj povas okazi en aliaj landoj, kie ne plu estas judoj. Laŭ multaj informoj, la kontraŭjudismo en Pollando estas perfekte viva, eĉ se apenaŭ restas tie membroj de tiu grupo, kaj spurojn pri tio ni vidis antaŭ malmulte da tempo rilate al la fermo de la esperanta fako de Pola Radio. Mi legis pri simila stato en aliaj landoj, kaj ĉi tie mi ne parolas pri la kreskanta kontraŭjudismo de multaj islamaj loĝantoj de tiuj landoj, kiu estas same danĝera, sed havas aliajn kaŭzojn kaj cirkonstancojn.

Mi ne tiom konas la situacion en Usono, por doni firmajn opiniojn, sed mi trafis antaŭnelonge debaton kiu tre rememorigis min pri tiu simbola statuso de la judo. Temas pri la sinsekvo de atakoj kiun Glenn Beck, la konata televidprezentanto kaj proparolanto de la opinioj grupigataj ĉirkaŭ la menciita “Tea Party”, lanĉis kontraŭ la financiston George Soros, kiun li kulpigis estis la “pupestro” malantaŭ ĉiuj konspiroj kontraŭ la lando. Soros estas bone konata figuro tutmonde, kaj oni devas agnoski ke li estas bona celo por ĉiuj ĉi popolismoj: riĉa, spekulisto, eksterlandano, universalista, liberala… kaj juda.

George SorosDo, la atako povis uzi ĉiujn kulpigojn, eĉ sen neceso ke tiu ĉi lasta cirkonstanco aperu eksplicite, kvankam ĝi iel subkompreniĝis. Beck eĉ menciis ke la paĉjo de Soros parolis Esperanton, kiun li en sia granda nescio nomis “esperanza”, por transdoni ideon de universalista, t.e. eksterlanda, komploto kontraŭ bonaj usonaj patriotoj.

Ne mi defendos la opiniojn kaj agojn de Soros (kiel poste diris la televida komediisto Jon Stewart “please don’t make it so awful that I feel the need to defend a vaguely creepy hedge fund billionaire like George Soros”), kiun mi sufiĉe traktis en aliaj lokoj, sed lia utiligo kiel propeka kapo, estas klare taktiko por devii la atenton disde la kulpeco de putra sistemo, kaj de homoj multe pli potencaj sed malpli videblaj. Tio estas, kion oni jam faris antaŭ kelkaj jardekoj rilate al la judoj ĝenerale.

En multaj anoj de la ekstrema dekstro en Usono oni vidas krome cirkonstancon, kiun mi unuafoje konsideris tre kurioza, sed kiun mi konstatas nun ankaŭ en Eŭropo: ke oni povas esti samtempe kontraŭ-ŝemido kaj por-cionisto. Tio estas, oni povas apogi la ŝtaton de Israelo kiel avancilon de la “okcidentaj” valoroj kaj kiel helpon en la lukto kontraŭ arabaj aŭ islamaj malamikoj, kaj samtempe eblas malestimi la judojn mem kaj utiligi Israelon por tien forsendi tiujn sialandajn. Se krome tio favoras iujn jarmilistajn ideojn, kiuj vidas en la koncentrado de judoj en levantenaj regionoj la signon de la ĝenerala konvertado kaj la baldaŭa Fina Juĝo, des pli bone. En tiu senco, Soros estas denove la perfekta celo, kiel judo kaj kontraŭcionisto.

La problemoj de juda naciismo

Kaj tamen –mi pensas ke pri tio ne necesas multe insisti en nia medio– eblas esti kontraŭcionisto, kaj samtempe admiri kaj kundividi la heredaĵon de multaj judoj, el kiuj Zamenhof aŭ Marks estas nur du tre malsimilaj sed reprezentaj ekzemploj. Eĉ pli, mi opinias ke Israelo estas unu el la plej akutaj malfeliĉoj kiujn iam suferis la juda kulturo. Se tiu ĉi historie karakteriziĝis per sia varieco, per la kombino inter universalista aspiro kaj interagado kun la lokaj kulturoj inter kiuj ĝi vivis, la homogenemo kiun alstrebas ĉiuj ŝtatoj preskaŭ jam mortigis ĉiujn ĉi trajtojn. Bona pruvo estas ke agonias ĉiuj judaj lingvoj (jida, ladina kaj aliaj), favore al la revivigita aŭ rekonstruita novhebrea lingvo.

Evidente, pri la neniigo de la aŝkenaza kaj nordjudeŭropa kulturo, Israelo ne kulpas sola, kaj certe multe pli tuŝis ĝin la nazia Holokaŭsto. Malpli konata estas la iompostioma forvaporiĝo de la kulturoj de la islamaj, arabaj kaj ĉirkaŭmediteraneaj landoj, kiun PIV iom misgvide nomas sefardaj (iom pli precize, sefardoj estas la praidoj de la judoj elpelitaj el iberiaj landoj, parolantaj arkaikaj versioj de la hispana aŭ portugala, aŭ sekvantoj de specifaj hebreaj religiaj ritoj; iom pli ĝusta termino devus esti mizrahoj). Not the enemy, de Rachel ShabiAl ĝi antaŭ nelonge dediĉis libron la ĵurnalisto Rachel Shabi kun la titolo “Ne la malamiko”, en kiu oni montras kiel la premo de la israela elito devenanta el norda Eŭropo sukcesas iom post iom tranĉi la kulturon kiu konektis la judojn kaj la islamanojn loĝantajn en arabaj, turkaj aŭ persaj landoj.

La forigo de ĉiuj ĉi tradicioj, kaj la kreado de unu nova juda kulturo en Israelo estas miaopinie la plej brila kaj drasta triumfo de la naciismo en la lastaj tempoj, kaj la plej bona ekzemplo de la maltoleremo fronte al la varieco, kiun tiu ĉi ŝtatismo karakterizas.

La klasikaj teorioj pri naciismo renkontis unu fortan problemon: la ekzisto de la judoj en Eŭropo, inter alie ĉar oni ne bone sciis ĉu ilin konsideri religio, etno, nacio aŭ io alia. Kiam oni legas la debatojn kiujn la marksistaj teoriuloj kiel Kautsky, Stalino aŭ Roza Luksemburgo, entreprenis en la komenco de la 20-a jarcento, oni ne povas ne rimarki la malfacilojn kiujn tiu ĉi demando kaŭzis. Ŝajnas al mi ke eĉ la difinoj pri tio, kio estas nacio, ofte stumblis ĉe tiu tubero, ĝis la punkto ke mi ĉiam suspektis ke la insisto de Stalino –ni memoru: la ideologo de la bolŝevistoj pri naciaj aferoj, eĉ antaŭ ilia preno de la ŝtatpovo– pri la teritorio kiel difinilo de nacio ŝuldiĝis pli al lia konata kontraŭjudismo ol al profunda teoria ellaboro, dum la pozicioj de Roza Luksemburgo ne povis eviti sian propran judan devenon.

Ankaŭ Zamenhof ne estis imuna je tiu juda demando, kaj mem skribis ke “se mi ne estus hebreo el la ghetto, la ideo pri la unuigo de la homaro aŭ tute ne venus al mi en la kapon, aŭ ĝi neniam tenus min tiel obstine en la daŭro de mia tuta vivo. La malfeliĉon de la homara disiĝo neniu povas senti tiel forte, kiel hebreo el la ghetto.” Kiel konate, li mem estis cionisto en sia junaĝo, eĉ antaŭ la naskiĝo de la klasika cionismo, sed poste konsciis ke la transigo de la judoj al teritorio jam okupata de aliaj homoj nur kaŭzos suferojn kaj alfrontiĝojn, kaj kondukos al la fortigo kaj interbatalo de etnaj identecoj. Tiurilate, mi rekomendas la legadon de tiuj komencaj artikoloj de Zamenhof, kiujn antaŭ nelonge kolektis la eldonejo Sezonoj en la libro “Mi estas homo”, kaj kiuj montras kiel klarvida estis Zamenhof pri tiuj ĉi estontaj problemoj, kiujn oni ĉiutage povas spekti en la gazetaro kaj la novaĵoj.

La cionismo ne finis kun la maltoleremo al la judoj. Ne nur ĝi kreis aŭ kreskigis la kontraŭjudismon en nordafrikaj kaj orientaziaj regionoj, sed ne evitas ĝin eĉ en t.n. okcidentaj landoj, eĉ kiam la judoj mem ne ekzistas. Ĉu eblas kontraŭi judan ŝtaton kaj samtempe ami judajn individuojn? Mi pensas ke tio ne nur eblas: ĝi estas la nura longdaŭra solvo al la jarmila maltoleremo.

[POSTNOTO: mi ŝanĝis la vorton "Ladino", ĉar kvankam ĝi aperas ofte kiel alia nomo de la sefarda lingvo, mi poste rimarkis ke ladina plej ofte aludas varianton de la romanĉa.]

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (13) | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Por la saharianoj, kontraŭ Sahario

10 Noviembre 2010 23:56

Mi ne malofte troviĝas en minoritata kampo rilate politikon aŭ ideologion, kaj kvankam mi ne emas al tio, mi parte jam alkutimiĝis, precipe en kio koncernas naciismojn. Sed ĉifoje ŝajnas al mi ke mi rompis rekordon, ĉar eble mi estas la sola persono en Hispanio kiu estas samtempe kontraŭa al la sendependeco de Okcidenta Saharo (aŭ Sahario), favora al la marokeco de hispaniaj urboj Ceŭto kaj Melilo, kaj kontraŭa al la nuna reĝimo de Maroko.

Vi probable jam legis pri la gravaj incidentoj okazantaj dum la lastaj tagoj en la urbo Ajuno, ĉefurbo de la malnova hispania kolonio Okcidenta Saharo, nuntempe okupata de Maroko, dum kiuj mortis pluraj loĝantoj de la regiono (nombroj ankoraŭ varias laŭ la informaj fontoj, vidu informojn en Esperanto tie ĉi). Ĝi estis la sekvo de grandaj protestoj de la saharianoj, kiuj tute malkontentas pri la vivkondiĉoj kiujn ili devas elporti, ne nur ĝenerale, sed kiel konsekvenco de la politiko de la marokaj aŭtoritatuloj.

HISTORIA FONO

Tiu konflikto estas malofte priparolata en la internaciaj medioj. Ĝi tamen estas varma temo en Hispanio, kiu estis la malnova kolonianto de la teritorio ĝis 1975. Jam en la antaŭaj jaroj estis aktiva sendependisma movado, nomata Polisaria Fronto, sed en tiu jaro, Maroko, kun Maŭritanio, minacis okupi la teritorion, kiun ili konsideris parto de la historia lando. Tio koincidis kun la agonio de la diktatoro Franko en Hispanio, kaj la tiama reĝimo, tre malfortigita, kaj timante aliajn internaciajn problemojn, haste forlasis la provincon post duoninterkonsento kun Maroko. Granda parto de la loĝantoj ne akceptis tion, kaj daŭrigis sendependistan armitan batalon kontraŭ la nova reĝimo. La konflikto ankoraŭ ne solviĝis ĝis nun, 35 jarojn poste, kaj la afero ne havas bonan perspektivon, pro la tre malproksimaj postuloj de ambaŭ partoj, kaj la diferencoj pri tio, kiu teorie devus decidi pri la rezulto en eventuala referendumo. Dume, la vivkondiĉoj de la praaj loĝantoj de la teritorio, ĉu tiuj kiuj plu loĝas en la tieaj urboj, ĉu la rifuĝintoj en tendaroj post la militado, pli kaj pli malboniĝas.

Kiel dirite, la afero estas ofte traktata en Hispanio. Ekzistas ĝenerala malbona konscienco pri la agado de la ŝtato kiel tia dum tiu periodo en kiu ĝi forlasis kaj la teritorion kaj la loĝantojn. Tio afektas kaj la dekstron kaj la maldekstron. Ĉe la dekstro estas ia ĝenerala malsimpatio al la marokanoj, kiujn oni emas nomi iom rasisme kaj malprecize kiel maŭrojn, kaj relativa simpatio pri iamaj parolantoj de la hispana, multaj el kiuj ankoraŭ portas hispanian pasporton. Ĉe la maldekstro, estas forta malsimpatio al la maroka monarĥio, kaj oni kutime defendas la “rajton je memdispono” de la “sahara popolo”. Do, la popola simpatio estas klara (tamen, la ŝtataj instancoj emas esti prudentaj, ĉar oni ne volas iriti la marokan reĝimon, la plej proksiman geografie, kaj kun kiu la rilatoj estas ankaŭ metafore tre proksimaj, foje kunlabore, foje streĉe.)

Krome, Hispanio estis kolonianto de aliaj partoj de la maroka teritorio, kaj plu konservas sian suverenecon super du urboj loĝataj de hispanianoj, sed kiuj troviĝas en la afrika kontinento, apud la maro, sed krom tio tute ĉirkaŭataj de la maroka landaro, plus kelkaj malgrandaj insuletoj. Teorie la maroka registaro tendencas prudenti pri la suvereneco de tiuj urboj, sed la maroka popolo apenaŭ kaŝas sian emon igi ilin parto de sia ŝtato. Male, hispanianoj konsideras ilin parto de la lando el la Mezepoko, kaj atentigas ke loĝantoj ĝuas historie hispanian suverenecon, kvankam ja ekzistas parto de la maldekstro kaj de la periferia naciismo kiu favoras marokigon de la teritorietoj.

ĈU SENDEPENDECO?

Mia opinio estas, kiel dirite, pli kompleksa, kaj tute minoritata en Hispanio. Mi ne agnoskas la rajton je memdispono de la okcidentsahara popolo. Fakte, mi ne konsentas ke ekzistas iu okcidentsaharia popolo (pardonu la uzon de tiu ĉi speciala nomo por signi politike apartan teritorion, uzante la ekssufikson –i-, same kiel aliaj preferas distingi inter Suda Afriko kaj Sudafrikio). Ja ekzistas civitanoj de tiu eksa kolonio, kies vivkondiĉoj estas vere priplorindaj, kaj kies subpremo fare de la alaŭa monarĥio estas indigniga. Sed mi ne pensas ke iom pli ol sepdek mil personoj, kiuj konsistigis la censon de la kolonio en hispaniaj tempoj, havas la rajton decidi pri teritorio de ducent mil kvadrataj kilometroj, kun ties riĉaĵoj. Ne estante fakulo pri la temo, nek konante la lokon, ŝajnas al mi tamen ke ne ekzistas etnaj aŭ popolaj diferencoj kun aliaj loĝantoj de la dezerto en la sudo kaj oriento de Maroko (ili ja ekzistas kun aliaj partoj de tiu regno, sed tio estus pli ĝenerala diskuto). Ne ekzistas geografiaj barieroj, kaj en ajna mapo oni povas vidi ke la limo konsistas el ĉefe rektaj linioj, kreitaj de la koloniaj potencoj.Okcidenta Saharo

Post tiom da tempo, dum kiu oni en la maldekstro argumentis pri la misoj kaŭzitaj de la koloniismo en preskaŭ ĉiuj afrikaj landoj, kreinte kapricajn politikajn entojn, kion oni kulpigas pri granda parto de la mizera ŝtato de la plejmulto de la loĝantaro de tiu kontinento, ŝajnas al mi tre paradokse ke la nuna hispania maldekstro defendas la pluvivon de landlimo evidente artefarita, kiu neniel respegulas objektivan realon. Mi pli facile povus argumenti favore al la sendependeco de la nordo de Maroko, la tiel nomata Rifo, kiu ja havas trajtojn lingvajn, morajn, historiajn aŭ geografiajn pli pravigeblajn, ankaŭ eksa kolonio (protektejo) de Hispanio, kaj same postlasita de la tiamaj kaj nunaj reĝimoj.

Mi ne favoras landlimojn, kaj ne kapablus defendi la ekziston de maroka ŝtato, al kiu apartenu tiu aŭ alia parto de la kontinento, sed dum ekzistas tiaj ŝtatoj, mi konsideras pli pravigebla la ligadon de tiuj teritorioj kaj ties loĝantoj ol la multiĝo de tiaj entoj kaj la starigo de novaj bariloj. Jen ankaŭ kial mi favoras la unuiĝon al ili de la urboj Ceŭto kaj Melilo. Estas vere ke ĉikaze la historio estas malsama relative al la ceteraj eksaj kolonioj, kaj ke plimulto de iliaj loĝantoj pli probable favorus pluigon de sia statuso kiel hispaniaj civitanoj, sed la urboj nun agadas pli kiel ekonomiaj perturboj de la zono, kaj kiel magneto de politikaj problemoj ol kiel dinamikilo de la ĉirkaŭaĵo. Mi atentus la staton kaj bonfarton de iliaj nunaj civitanoj, same kiel mi preferas zorgan interkonsenton rilate al la reintegriĝo de Ĝibraltaro en la hispanian regnon, sed mi ne vidas kialon pri tiu nuna misforma stato de landlimoj.

LA VERA PROBLEMO

Sed tamen restas alia tikla tubero en tiu debato: la bonfarto de la marokaj (kaj kvazaŭ marokaj) civitanoj, sub la nuna politika reĝimo. Tiu por mi estas la vera malfeliĉo de la tuta situacio, ke la okcidentaj saharanoj devas elteni la dominadon kaj la kapricojn de predanta elito sub gvido de diktatora reĝo, anstataŭ memdecidi pri sia destino en la plej vera senco. Antaŭ la sendependiĝo, Maroko suferis ekonomian ekspluatadon, kaj ja estis pli malriĉa ol tiama Hispanio, sed de tiam la situacio eĉ pli malboniĝis, ĝis la punkto ke oni nun diras ke ĝuste la landlimo Maroko-Hispanio apartigas la plej altan diferencon de enspezoj en la tuta mondo, multe pli altan ol tiu inter Usono kaj Meksikio. Kompreneble la kialoj estas multflankaj, sed granda parto ŝuldiĝas al la korupteco de monarĥio kiu naĝas en abundo: sufiĉas vojaĝi al Marakeŝo, kiel mi mem faris antaŭ kelkaj monatoj, por trovi senĉesan konstruadon de palacoj de la reĝa familio, tuj apud ladurboj. Ne malbone por familio kiu en la momento de la sendependeco eĉ ne estis la plej riĉa de la reĝlando. Kaj ĉiu kiu iom konas la historion de la monarĥio, kaj ekzemple legis la libron “Nia amiko la reĝo” ne povas ne indigniĝi antaŭ agadoj kiuj en aliaj kazoj kondukis ekzemple al la elpostenigo kaj pendumo de Sadamo Husejn, dum la torturinto Hasano la Dua estis ricevita per ruĝa tapiŝo en ĉiuj palacoj de la mondo.

Kiamaniere tiu ĉi familio, kaj ĉefe la patro de la nuna reĝo, sukcesis konservi sian postenon, dum la ceteraj monarĥoj en la norda Afriko estis iom post iom detronigitaj? Interalie, kaj jen ni revenas al nia temo, ĉar ili sukcesis ekspluati la naciisman senton. Kiam la reĝimo ŝanceliĝis, kaj tiaj okazoj ne mankis en la lastaj jardekoj, sufiĉis fingromontri la disigitajn aŭ disigotajn teritoriojn por forigi dubojn kaj kontraŭojn. Denove la patriotismo taŭgis por malheligi la sociajn diferencojn, kaj por ke friponoj kaj elitoj konservu siajn privilegiojn. Mi ne kulpigas la Polisarian Fronton, sed ŝajnas al mi ke se ili estus siatempe kunbatalintaj kun la maroka opozicio kontraŭ la komuna malamiko, la situacio estus multe pli bona por ĉiuj ili.

Por konkludi: ne nepre mi kontraŭas la sendependecon de la Okcidenta Saharo, aŭ ampleksan aŭtonomion, se oni alvenus al tiu stato post interkonsento. Dum ekzistas ŝtatoj, por mi ne estas la plej grava ĉu la linio en la mapo pasas tra unu aŭ alia sablero de la dezerto. Sed mi ne faras al mi iluziojn pri la solvo de la problemoj per tia proceduro. Mi memoras ke kiam mi estis pli juna, oni multe esperis de la sendependeco de Eritreo disde Etiopio, kiun preskaŭ ĉiuj eksteraj observantoj konsideris tre prava kaŭzo. Sed vidu kio rezultis el ĉio ĉi: eĉ ne paco: pluaj bataloj, eĉ pri sensignifaj urbetoj, rearmigo de la reĝimoj, rompo de interkonsentoj… Aŭ, por prezenti eĉ pli absurdan epizodon, vidu kio rezultis el la sendependiĝo de la centramerikaj landoj: antaŭ kelkaj tagoj preskaŭ eksplodis milito inter Nikaragvo kaj Kostariko pro eraro en la elmontro de la landlimo fare de Google Maps.

Sendependecon disde koloniismo, jen evidente tion mi apogas. Pluajn sendependecojn kaj diserigojn post koloniismo, favore al la novaj elitoj… nu, en tiaj luktoj vi min ne trovos.

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Comentarios desactivados | Aŭtoro / Autor: Tonyo



Eltenebla naciismo

15 Julio 2010 18:22

Dum pasintaj tagoj mi ricevis gratulojn kaj bondezirojn el diversaj partoj de la mondo, fare de esperantistoj kaj aliaj amikoj. Mi tre dankas la elmontron de amikeco, eĉ se mi nenion faris por ilin meriti. Ĉar ili temis pri afero en kiu mi ne intervenis kaj kiun mi apenaŭ atentas: la venko de la hispania teamo en la Monda Ĉampioneco de Futbalo. Mi ne tre interesiĝas pri sporto, kaj specife pri futbalo, kaj ne havas naciistajn sentojn, des malpli tiujn rilatajn al simboloj kaj supozeblaj reprezentiĝoj per neelektitaj junuloj.

Mi denove ripetas miajn dankojn, kaj ne vidu en tiu komento ian disdegnon. Fakte, mi ne estas imuna al la ĝojo ĉirkaŭ mi, kaj mi tre kontentas ke miaj amikoj kaj familianoj sentas feliĉon pro venko kiun ili konsideras ankaŭ sia.

Denove konstateblas kiel rekta kaj facila estas la sento pri patriotismo, kaj la grupemaj instinktoj de la homoj. Mi supozas ke temas pri io tre profunda en homa psikologio, kaj do io pri kio sennaciistoj devas kalkuli en siaj streboj.

Samtempe, mi ja konstatas ke ĉikaze la sento ne estis absolute negativa, tute ne. Mi estas ĝenerale tre kritika pri naciismo, pri la sento de apartiĝo, pri la svingado de naciaj flagoj, pri la kontraŭo al aliaj grupoj. Sed ĉikaze mi tute povis elteni kaj eĉ akcepti la manifestiĝojn de tiaj sentoj post la fino de la Ĉampioneco.

Se vi legas tion ĉi ekster Hispanio, eble vi spektis televide aŭ legis ĵurnale pri ĉio ĉi. La lastan matĉon spektis televide rekorda nombro da hispanianoj. Iu blogisto organizis specialan projekton por publikigi fotojn de malplenaj stratoj, kiun mi mem kontribuis. Post la fino la fenomeno estis mala, kun amaso de homoj en stratoj (kaj fontanoj) en ĉiuj urboj de la lando. La postan tagon la teamon ricevis centoj da miloj da madridanoj en amasa parado. Mi spektis tiun ĉi, preskaŭ hazarde, kaj ĝin fotis (vidu sube).

Kiel dirite, la fenomeno estis elmontro de kolektiva ĝojo, tre facile kontaĝebla. Kaj mi ĉikaze devas agnoski ke temis plejparte pri sana ĝojo. Alkutimiĝinte al agresa naciismo, ekskluda kaj malracia, ĉikaze tiuj trajtoj aperis relative malofte kaj stompite. Ne montriĝis ksenofobio, kaj fakte enmigrintoj kaj turistoj same partoprenis la ĝojon kaj uzis la samajn simbolojn, sen agresemo kaj kun akcepto.

Mi ankaŭ ne notis negativajn sentojn rilate al la internaj naciismoj. Tio estas, kiel oni scias, afero relative tikla en Hispanio, kie la naciaj sentoj estas dividitaj en diversaj landopartoj, kaj kie la patriotismon oni uzas plejofte kontraŭ aliaj civitanoj de la sama ŝtato, kiel mi jam alifoje denoncis. Ĉikaze, en Madrido mi povis noti sintenon relative civilizitan; kiel anekdoto, mi povas rakonti ke dum la parado iuj kataluniaj futbalistoj portis la regionan/nacian flagon, kio eble en aliaj cirkonstancoj estus tute rifuzita, sed kiu estis facile akceptita nun. Mi ne povas juĝi persone, sed ŝajnas ke, aliflanke, manifestiĝis similaj elmontroj de ĝojo en Barcelono aŭ Bilbao, kie en aliaj okazoj tio ne estis okazinta. La tagon antaŭan al la fina matĉo estis okazinta en Barcelono grandega naciisma manifestacio, sekve al disputo pri jura agnosko de la statuto de aŭtonomio de Katalunio, sed ŝajnas ke multaj homoj ne dubis partopreni sinsekve la kataluniisman proteston kaj la venkon de teamo teorie reprezentanta la tutan ŝtaton.

Iom nova estis la ofta uzado kaj svingado de la hispania flago. Tiu ĉi ruĝflava simbolo estas plu por multaj ne facile akceptata, ĉar ĝi portas subsentojn negativajn pro la trouzo dum la diktaturo kaj pro la asociiĝo al dekstrema ideologio. Multaj preferas la aŭtonomajn flagojn, aŭ eĉ la trikoloran de la respubliko, kaj certe en Hispanio oni ne kutimis vidi la flagon en individuaj iniciatoj, krom en maniero negativa. Nun la flago aperis multe pli ofte, apud la multe pli uzata tutruĝa ĉemizo.

Nu, kiel vi vidas, mi ne speciale entuziasmas pri la tuta fenomeno, sed ankaŭ ne negativas pri ĝi. Mi supozas ke homoj bezonis motivojn por ĝoji kaj montri ian kolektivan senton, en momentoj en kiuj graviĝanta ekonomia krizo pendas super ni, kaj en kiu ne malprobablas ke aperos signoj de socia disiĝo kaj interbatalo. La sporto havigis parentezon al iom streĉa socia situacio. Sed mi suspektas ke tiu ripozo estos mallonga, kaj ke post la reveno el la feria periodo, la problemoj plu troviĝos tie. Necesus pli profunda kolektiva sento, ne nur flagosvingado, por fronti ilin.

Lingvo / Idioma / Language: en Esperanto | Komentoj / Comentarios / Comments (5) | Aŭtoro / Autor: Tonyo